Preparazzjoni, Tentattiv u Tlestija f’Reati li Jinvolvu Attività Kriminali Kumplessa

Kliem ewlieni: preparazzjoni; tentattiv; reat komplut; reat kompost; reat kontinwat; reat kontinwu; att ta’ eżekuzzjoni.

1. Il-punt tat-tlestija jiġi ddeterminat mill-elementi tar-reat

F’attività kriminali kumplessa, il-mistoqsija ċentrali hija liema aġir il-liġi tgħaqqad f’reat wieħed u meta jiġu sodisfatti l-elementi kollha tiegħu. In-numru ta’ atti fiżiċi, it-tul tal-pjan u l-ammont tal-benefiċċju finalment mixtieq ma jwieġbux indipendentement. Il-punt tat-tluq għandu jkun il-kostruzzjoni statutorja partikolari. ^[1]

Preparazzjoni, tentattiv u tlestija jiddeskrivu stadji differenti, mhux gradi ta’ determinazzjoni prattika. Pjan kriminali sod ma jbiddilx aġir preparatorju f’tentattiv. Min-naħa l-oħra, in-nuqqas ta’ kisba tal-għan prattiku finali ma jfissirx li reat jibqa’ mhux komplut jekk l-elementi statutorji tiegħu jkunu diġà twettqu.

Dan l-artikolu jargumenta li l-istadju għandu jiġi ddeterminat wara, mhux qabel, tiġi ċċarata l-unità tar-reat. Reati komposti, reati fformulati alternattivament, reati kontinwati u reati kontinwi għandhom strutturi differenti. L-applikazzjoni ta’ formula ġenerali waħda għalihom kollha toħloq klassifikazzjonijiet żbaljati.

2. Preparazzjoni u bidu tal-att ta’ eżekuzzjoni

L-Artikolu 17 tal-Kodiċi Kriminali Bulgaru jorbot il-preparazzjoni mal-ħolqien ta’ kundizzjonijiet għar-reat intenzjonat qabel tibda l-eżekuzzjoni. Hija punibbli biss f’każijiet previsti espressament. L-akkwist ta’ mezzi, l-għażla ta’ mira jew il-koordinazzjoni ta’ aġir futur għandhom jiġu evalwati fid-dawl tar-reat partikolari u l-intenzjoni ppruvata. ^[1]

Il-konfini mat-tentattiv jinqabżu meta jibda l-att ta’ eżekuzzjoni. Il-prossimità fiż-żmien u fil-post hija importanti iżda ma tistax tissostitwixxi dak il-kriterju legali. Mhux kull att immedjatament qabel ir-reat diġà jikkostitwixxi parti minnu; lanqas kull moviment teknikament preparatorju ma jibqa’ barra mit-tentattiv meta, fis-sustanza, tkun bdiet il-ħidma kriminali statutorja.

F’sekwenza kumplessa, il-prosekuzzjoni għandha tidentifika preċiżament liema att jimmarka l-bidu tal-eżekuzzjoni. Affermazzjoni ġenerali li l-awtur “beda jimplimenta l-pjan” mhijiex biżżejjed sakemm ma tkunx marbuta mal-verb operattiv partikolari u l-elementi l-oħra tar-reat.

In-nuqqas ta’ punibbiltà tal-preparazzjoni għal reat wieħed ma jeskludix responsabbiltà għal reat ieħor diġà komplut waqt il-preparazzjoni. Pereżempju, pussess illegali ta’ oġġett kriminalizzat indipendentement mil-liġi ma jitlifx dik in-natura għax l-oġġett huwa maħsub għal attakk futur. F’kull każ għandhom jiġu eżaminati l-konkors u l-assorbiment possibbli.

3. Tentattivi mhux kompluti u kompluti

F’tentattiv, l-eżekuzzjoni bdiet iżda r-reat kollu ma twettaqx: jew l-att ta’ eżekuzzjoni mhux lest, jew huwa lest mingħajr ma seħħew il-konsegwenzi soċjalment perikolużi intenzjonati. Id-distinzjoni bejn tentattiv mhux komplut u komplut tirrelata mal-pjan partikolari u dak li twettaq oġġettivament, mingħajr ma x-xewqat tal-awtur jitħallew jissostitwixxu l-elementi statutorji. ^[1]

Tentattiv jippresupponi intenzjoni diretta lejn ir-reat li l-eżekuzzjoni tiegħu bdiet. In-negliġenza ma għandhiex direzzjoni konxja lejn ir-riżultat kriminali li tiġġustifika dan l-istadju. Għal reati li jinvolvu konsegwenza addizzjonali aktar serja, għandha tiġi eżaminata separatament l-attitudni mentali meħtieġa lejn dik il-konsegwenza; ma ssirx awtomatikament l-oġġett ta’ tentattiv biss għax l-aġir prinċipali huwa intenzjonat. ^[1]

Tentattiv komplut mhuwiex reat komplut. L-awtur jista’ jkun għamel dak kollu li jeħtieġ il-pjan tiegħu, iżda n-nuqqas tar-riżultat meħtieġ mir-reat jippreserva r-rilevanza tal-Artikolu 18. Min-naħa l-oħra, setgħu ġew ippjanati atti oħra anke jekk l-ewwel atti diġà temmew reat separat u indipendenti.

4. Ir-reat kompost u t-tqassim tal-atti

Għal reati komposti, il-liġi tgħaqqad elementi li jistgħu jirċievu valutazzjoni indipendenti taħt id-dritt kriminali f’sitwazzjoni oħra. Serq bi vjolenza juri rabta funzjonali bejn il-koerċizzjoni u t-teħid. Il-bidu ta’ vjolenza mmirata biex jitwettaq it-teħid, bl-intenzjoni korrispondenti ppruvata, jista’ jqiegħed l-aġir fl-istadju tat-tentattiv qabel tkun ittieħdet il-proprjetà. ^[1]

Din is-sekwenza ma tistax tinqaleb permezz ta’ għarfien wara l-fatt. Jekk il-vjolenza inizjali seħħet għal raġuni oħra u d-deċiżjoni tal-approprjazzjoni nħolqot aktar tard, għandu jiġi stabbilit it-twettiq effettiv tar-reat kompost. Post komuni u intervall qasir ma jistgħux jissostitwixxu r-rabta funzjonali u suġġettiva.

Fil-parteċipazzjoni kriminali, it-tqassim tal-atti ta’ eżekuzzjoni bejn diversi persuni ma jeskludix l-unità meta jkunu sodisfatti l-kundizzjonijiet tat-twettiq konġunt. Iżda l-istadju u l-ambitu tar-responsabbiltà ta’ kull persuna ma jistgħux jiġu ddeterminati mingħajr eżami tal-parteċipazzjoni u l-intenzjoni tagħha. Preżenza biss f’sekwenza komuni ma toħloqx twettiq konġunt. ^[1]

Meta komponent wieħed huwa komplut iżda r-reat kumpless jibqa’ tentattiv, għandhom jiġu eżaminati r-regoli dwar reati li jikkoinċidu. L-istess korriment ma jistax jiġi kkastigat awtomatikament darbtejn, iżda ħsara addizzjonali kkawżata indipendentement ma għandhiex tiġi assorbita mingħajr bażi statutorja.

5. Forom alternattivi ta’ eżekuzzjoni ma jiżviluppawx b’mod identiku

Meta dispożizzjoni fiha diversi atti alternattivi ta’ eżekuzzjoni, kull forma għandha l-punt tat-tlestija tagħha stess. Il-falliment ta’ forma waħda mhux neċessarjament ifisser li oħra tibqa’ mhux kompluta. Għalhekk, analiżi ta’ “għoti” ma tistax tiġi applikata mekkanikament għal “offerta” jew “wegħda” meta l-liġi tirregolahom separatament. ^[1]

Fis-Sentenza Nru 152 tat-2 ta’ Ġunju 2017 fil-kawża kriminali Nru 325/2017, il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni tal-Bulgarija eżaminat il-forma speċifika tal-għoti ta’ tixħima: banknota tqiegħdet f’vettura tal-pulizija, iżda l-uffiċjali ma aċċettawhiex. Il-qorti sabet tentattiv komplut biex jitwettaq l-għoti akkużat. Dan ma jistabbilixxix regola li kull offerta korrotta miċħuda hija sempliċement tentattiv; il-forma preċiża akkużata hija importanti. ^[2]

L-ispeċifikazzjoni proċedurali hija deċiżiva. Il-valutazzjoni legali ma tistax timxi liberament bejn forom jekk dan ibiddel materjalment l-akkuża fattwali u jċaħħad lill-akkużat minn opportunità ta’ difiża. Riklassifikazzjoni tal-istess fatti għandha tiġi distinta mill-introduzzjoni ta’ allegazzjoni fattwali ġdida. ^[3]

6. Reati li jressqu l-protezzjoni tad-dritt kriminali ’l quddiem

Il-leġiżlatur kultant jikkriminalizza indipendentement aġir li, f’termini prattiċi, jipprepara reati futuri. Il-formazzjoni jew it-tmexxija ta’ struttura kriminali mbagħad jiġu evalwati taħt ir-reat tagħhom stess, mingħajr ma neċessarjament jeħtieġu li jkunu seħħew ir-reati sussegwenti kollha ppjanati. Din mhijiex piena ta’ “tentattiv għall-għan futur”, iżda applikazzjoni ta’ projbizzjoni statutorja separata. ^[1]

It-tikketta teoretika “reat trunkat” tispjega din it-teknika leġiżlattiva. Ma tippermettix li jiġu injorati l-elementi tar-regola partikolari. Komunikazzjoni bejn diversi persuni mhijiex biżżejjed sempliċement għax tista’ xi darba tippreċedi reat; għandhom jiġu ppruvati l-karatteristiċi statutorji speċifiċi tar-reat indipendenti.

Jekk l-attakki ppjanati wara jitwettqu, ir-relazzjonijiet bejn ir-reati jiġu solvuti taħt ir-regoli applikabbli. Ebda waħda miż-żewġ propożizzjonijiet ma hija universalment vera: li l-aġir kriminalizzat qabel dejjem jassorbi l-aġir sussegwenti, jew li kull rabta neċessarjament toħloq piena separata mingħajr eżami ta’ reati li jikkoinċidu.

7. Ir-reat kontinwat u stadji mħallta

F’reat kontinwat, l-atti individwali għandhom jissodisfaw l-Artikolu 26. Xi episodji jistgħu jkunu kompluti filwaqt li oħrajn jibqgħu tentattivi. Il-liġi tirregola speċifikament din is-sitwazzjoni: hija importanti l-attività kollha, u hija prevista piena għal tentattiv meta l-atti kompluti ma jinfluwenzawx sinifikattivament in-natura kriminali ġenerali. ^[1]

Għalhekk, il-formula li “episodju komplut wieħed jagħmel kollox komplut” mhijiex biżżejjed. Is-sinifikat relattiv tal-parti kompluta għandu jiġi evalwat b’referenza għas-suġġett, l-iskala, il-konsegwenzi u n-natura tal-attività. Lanqas ir-riżultati intenzjonati ta’ episodji mhux kompluti ma jistgħu jiġu ppreżentati bħala ħsara lill-proprjetà effettivament imġarrba.

F’eżempju ipotetiku li jinvolvi attakk komplut żgħir wieħed u diversi episodji mhux kompluti sostanzjalment akbar, l-ewwel mistoqsija hija jekk teżistix unità taħt l-Artikolu 26. Imbagħad biss tiġi applikata l-valutazzjoni speċjali taħt il-paragrafu 5. Mingħajr unità ppruvata, kull reat iżomm l-istadju tiegħu stess u jiġi kkunsidrat taħt ir-regoli tal-konkors.

8. Reati kontinwi u attività mwettqa sistematikament

It-tlestija għandha tiġi distinta mit-tmiem ta’ reat. Meta jinżamm stat illegali, bħal pussess kriminalizzat, l-elementi jistgħu jkunu diġà twettqu filwaqt li l-aġir ikompli matul iż-żmien. Tmiem sussegwenti ma jbiddlux lura f’tentattiv. Huma importanti r-reat partikolari u kwalunkwe eżenzjoni speċjali mill-piena. ^[1]

Għal reati li jeħtieġu aġir sistematiku jew attività mwettqa bħala okkupazzjoni, in-numru ta’ atti ma għandux jiġi ddeterminat minn regola universali trasferita għar-reati kollha. Il-kontenut tal-element rilevanti ġej mid-dispożizzjoni partikolari u l-interpretazzjoni applikabbli tagħha. Att wieħed u intenzjoni li xi darba jiġi ripetut ma jipprovawx awtomatikament ir-reat kumpless kollu.

Tentattiv f’kostruzzjonijiet bħal dawn jeħtieġ eżami partikolarment bir-reqqa: bdiet l-eżekuzzjoni tar-reat deskritt mil-liġi, jew huwa preżenti biss rekwiżit wieħed għal attività kriminali futura? La permess ġenerali u lanqas esklużjoni ġenerali tat-tentattiv biss minħabba t-tikketta “reat kumpless” ma huma ġustifikati.

9. Abbandun, piena u s-sekwenza probatorja

L-abbandun volontarju jiġi evalwat skont l-istadju effettivament milħuq. F’tentattiv komplut, il-waqfien tal-azzjoni biss mhuwiex biżżejjed: l-awtur għandu jipprevjeni l-konsegwenzi rilevanti minn rajh. Wara t-tlestija, tiswija sussegwenti ġeneralment tiġi evalwata taħt id-dispożizzjonijiet speċjali u r-regoli tal-piena applikabbli, mhux billi jerġa’ jsir rikors għall-Artikolu 18(3). ^[1]

L-Artikolu 18(2) ma jistabbilixxix tnaqqis awtomatiku bin-nofs tal-piena. Għal tentattiv, jitqiesu l-grad li fih twettqet l-intenzjoni u r-raġunijiet li r-reat baqa’ mhux komplut fil-qafas legali preskritt. Aktar mitigazzjoni teħtieġ il-kundizzjonijiet statutorji tagħha stess. ^[1]

Sekwenza prattika affidabbli tindividwalizza l-fatti u l-intenzjoni, tistabbilixxi l-istruttura statutorja tar-reat wieħed jew tad-diversi reati, tiddetermina l-bidu tal-eżekuzzjoni u t-tlestija, u mbagħad issolvi l-abbandun, reati li jikkoinċidu u l-piena. Prova mhux kompluta tar-riżultat ma tistax tingħeleb billi l-kunċett tat-tentattiv jitwessa’ arbitrarjament. ^[3]

Attività kriminali kumplessa teħtieġ klassifikazzjoni aktar preċiża, mhux aktar libera. L-istadju huwa konklużjoni legali derivata minn fatti ppruvati u r-reat partikolari. Ma jiġix minn impressjoni ġenerali ta’ kemm l-awtur wasal qrib is-suċċess prattiku.

Dan l-artikolu huwa diskussjoni ġenerali tat-teorija u l-prattika legali. Kwistjoni speċifika teħtieġ kunsiderazzjoni tal-liġi applikabbli fil-ħin rilevanti u tal-Artikolu 2 tal-Kodiċi Kriminali Bulgaru. Eżempji ipotetiċi jservu biss għall-analiżi legali u ma jiddeskrivux każijiet reali.